خون در ادرار، عفونت تکرارشونده و نشت ادرار
سوزش ادرار، ادرار خونی، عفونتی که برمی‌گردد و نشت ادرار ممکن است گفتنشان به پزشک سخت باشد. این صفحه می‌گوید هر نشانه چه علت‌هایی دارد، کدام را نباید به تعویق انداخت و بررسی و درمان معمولاً چه مراحلی دارد.
چهار نشانه، یک مسیر
این صفحه دربارهٔ نشانه‌هایی است که از دستگاه ادراری می‌آیند و خیلی‌ها از گفتنشان خجالت می‌کشند: خون در ادرار، سوزش و عفونتی که برمی‌گردد، و نشت ادرار. همه‌شان قابل بررسی و بیشترشان قابل درمان‌اند. هر بخش را جدا نوشته‌ایم تا بتوانید به همان که مال شماست بروید.
خون در ادرار
NHS رنگ را صورتی روشن، قرمز یا قهوه‌ای تیره می‌داند و می‌گوید حتی اگر مقدارش کم است یا مطمئن نیستید خون است، باید بررسی شود. خون می‌تواند از مثانه، کلیه یا مجرا بیاید. علت‌های ممکن: عفونت ادراری (سوزش ادرار، تکرر، ادرار بدبو یا کدر، تب یا درد پهلو)، سنگ کلیه (درد شدید و رفت‌وبرگشت پهلو، کمر یا کشاله)، و بزرگی پروستات در مردان بالای ۵۰ سال (مشکل ادرار کردن، شب‌ادراری). گاهی هم خون نیست: چغندر یا بعضی داروها رنگ ادرار را عوض می‌کنند و خونریزی از مقعد یا قاعدگی هم ممکن است با آن اشتباه شود.
NHS می‌گوید خون در ادرار می‌تواند نشانهٔ سرطان باشد و اگر زود پیدا شود، درمانش آسان‌تر است. NHS در صفحهٔ سرطان مثانه هم می‌نویسد خون در ادرار نشانهٔ اصلی است و حتی بدون نشانهٔ دیگر یا اگر فقط یک بار و کم بوده، باید زود بررسی شود. منظور ترساندن نیست: علت‌های شایع، یعنی عفونت و سنگ و بزرگی پروستات، قابل درمان‌اند، ولی تنها راه فهمیدن علت بررسی است.
راهنمای AUA و SUFU برای مقدار کم خون که با چشم دیده نمی‌شود و فقط زیر میکروسکوپ پیدا می‌شود (میکروهماچوری)، حد را سه گلبول قرمز یا بیشتر در هر میدان میکروسکوپ می‌گذارد. همان راهنما بیماران را بر پایهٔ سن، جنس، سیگار و عوامل خطر دیگر سرطان مجاری ادراری به گروه کم‌خطر، میان‌خطر و پرخطر تقسیم می‌کند و می‌گوید سیستوسکوپی و تصویربرداری بالای مجاری ادراری باید بر پایهٔ همین خطر و با تصمیم مشترک انتخاب شوند. اگر علت زنانگی یا غیرسرطانی پیدا شد، آزمایش ادرار بعد از برطرف شدن آن تکرار می‌شود. توضیح بیشتر در مقالهٔ خون در ادرار آمده است.
اگر لخته دارید و نمی‌توانید ادرار کنید، یا خون با تب و لرز و درد شدید همراه است، به نشانه‌های فوری بروید.
سوزش ادرار و عفونت
NHS نشانه‌های عفونت مثانه را این‌طور می‌گوید: سوزش یا درد هنگام ادرار، تکرر و فوریت ادرار یا بیدار شدن شبانه، ادرار کدر یا خونی، و درد پایین شکم. نشانه‌های عفونت کلیه فرق دارد: درد کمر درست زیر دنده‌ها، تب یا لرز و حس گرما و سرما، و بی‌حالی. NHS می‌گوید عفونت کلیه می‌تواند به سپسیس برسد، پس درد کمر یا پهلو همراه تب یا لرز را به فردا نیندازید و همان موقع به اورژانس بروید.
NHS می‌گوید اگر نشانهٔ عفونت ادراری دارید و مرد هستید، باید قرار فوری با پزشک بگیرید. بقیهٔ گروه‌ها در همین فهرست: بالای ۶۵ سال، دیابت، دفاع ضعیف، سوند ادراری و بارداری. تب خیلی بالا یا پایین، لرز، بدتر شدن سریع نشانه‌ها یا خون در ادرار هم همین است. اگر گیج یا خواب‌آلود هستید یا حرف زدن سخت شده، با ۱۱۵ تماس بگیرید و خودتان رانندگی نکنید.
وقتی عفونت برمی‌گردد
EAU عفونت مکرر مثانه را دست‌کم سه نوبت در سال یا دو نوبت در شش ماه تعریف می‌کند و NHS هم سه بار در دوازده ماه یا دو بار در شش ماه را دلیل مراجعه می‌داند. EAU می‌گوید تشخیص اول با کشت ادرار تأیید شود. برای زنِ زیر ۴۰ سال بدون عامل خطر، بررسی گسترده (سیستوسکوپی، تصویربرداری) معمولاً لازم نیست، چون بازده‌اش کم است. ولی اگر شک به سنگ، انسداد مسیر خروجی، سیستیت بینابینی یا سرطان باشد، بررسی سریع انجام می‌شود. NHS می‌نویسد سنگ کلیه و تخلیهٔ ناقص مثانه (مثلاً با بزرگی پروستات) از علت‌های خطر عفونت‌اند. EAU اگر باکتری‌هایی که اوره را می‌شکنند مدام رشد کنند، رد سنگ را لازم می‌داند.
پیشگیری طبق EAU مرحله‌ای است: اول مشاوره و حذف عامل خطر، بعد روش‌های بدون آنتی‌بیوتیک، و بعد آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه. EAU برای رفتار می‌گوید از کم‌نوشی، نگه داشتن عمدی ادرار، ادرار نکردن بعد از رابطه و پاک کردن از عقب به جلو پرهیز شود، ولی تأیید می‌کند شواهد این توصیه‌ها محدود است. در یک کارآزمایی باز، نوشیدن ۱٫۵ لیتر مایع اضافه در روز، در زنان پیش از یائسگی که کمتر از ۱٫۵ لیتر می‌نوشیدند، تعداد عفونت و مصرف آنتی‌بیوتیک را کم کرد؛ EAU این توصیه را ضعیف می‌داند. دربارهٔ فرآورده‌های کرن‌بری و دی‌مانوز، EAU و NHS هر دو می‌گویند شواهد کم و ضد و نقیض است: ممکن است در بعضی افراد کمک کند ولی تضمینی نیست. اگر وارفارین مصرف می‌کنید، NHS می‌گوید از کرن‌بری دوری کنید و در بارداری اول بپرسید.
یک نکتهٔ مهم: وجود باکتری در ادرار بدون هیچ نشانه‌ای (باکتریوری بدون علامت) عفونت نیست و EAU می‌گوید در بیشتر آدم‌ها نباید غربال یا درمان شود. استثنا: پیش از روش‌های اورولوژی که به مخاط آسیب می‌زنند (EAU، توصیهٔ قوی) و در بارداری. برای همین مهم است آزمایش ادرار را فقط در صورت نشانه یا طبق دستور پزشک بدهید. نمونهٔ درست در راهنمای آمادگی آزمایش‌ها آمده است.
نشت ادرار (بی‌اختیاری)
NHS می‌گوید بی‌اختیاری ادرار شایع است، جزو ناگزیر پیری نیست و پزشک می‌تواند کمک کند. انواعش:
- فشاری: با سرفه، خنده یا فشار شکم نشت می‌کند، چون ماهیچه‌های کف لگن و بسته‌کنندهٔ مجرا ضعیف یا آسیب‌دیده‌اند.
- فوریتی: ناگهان نیاز شدید به ادرار می‌آید و قبل یا همان لحظه نشت می‌کند، چون ماهیچهٔ مثانه بیش‌فعال است.
- سرریزی: مثانه کامل خالی نمی‌شود و مدام کم‌کم نشت می‌کند. NHS می‌گوید علتش انسداد است. در مردان بزرگی پروستات از علت‌های ممکن است.
- کامل و مختلط: بدون ذخیرهٔ ادرار یا ترکیبی از فشاری و فوریتی.
NHS این‌ها را برای شروع می‌شمارد: کم کردن وزن اضافه، کم کردن کافئین و الکل، تمرین ماهیچه‌های کف لگن، تمرین مثانه (کم‌کم فاصله میان حس نیاز و رفتن را زیاد کنید)، و پوشک یا وسایل جمع‌کنندهٔ ادرار. اگر کافی نبود، دارو و در بعضی انواع جراحی (مثلاً نوار زیر مجرا برای فشاری) در نظر گرفته می‌شود. برای دفترچهٔ ادرار، NHS می‌گوید ممکن است از شما بخواهند میزان مایع و دفعات ادرار را ثبت کنید؛ EAU هم دفترچهٔ دست‌کم سه‌روزه را مفید می‌داند، به‌ویژه برای شب‌ادراری.
اینکه کدام نوع نشت دارید و کدام درمان به شما می‌خورد، با معاینه و آزمایش ادرار معلوم می‌شود.
یادآوری
این صفحه برای آشنایی است و جای معاینه و آزمایش را نمی‌گیرد. اگر نشانهٔ تازه‌ای پیدا کردید یا نشانه‌ها بدتر شدند، دوباره مراجعه کنید.
پرسش‌های پرتکرار
خون در ادرار دارم ولی دردی ندارم. می‌شود صبر کرد؟
نه. NHS حتی خون کم و بی‌درد را هم نیازمند بررسی می‌داند. دلیلش این است که بعضی علت‌ها، از جمله سرطان مثانه، گاهی نشانهٔ دیگری ندارند و اگر زود پیدا شوند درمانشان آسان‌تر است. علت‌های شایعش سنگ، عفونت یا بزرگی پروستات‌اند، ولی این را بررسی تعیین می‌کند.
ادرارم صورتی است ولی شاید چغندر خورده باشم.
NHS می‌گوید چغندر و بعضی داروها رنگ ادرار را عوض می‌کنند. اگر مطمئن نیستید، همان را به پزشک بگویید و منتظر نمانید تا خودش درست شود؛ یک آزمایش ساده ادرار روشن می‌کند خون هست یا نه.
سه بار در سال عفونت ادراری گرفته‌ام. طبیعی است؟
EAU تکرار را دست‌کم سه بار در سال یا دو بار در شش ماه می‌داند و می‌گوید تشخیص اول باید با کشت ادرار تأیید شود. NHS هم می‌گوید این تکرار دلیل مراجعه است. دلیلش ممکن است سنگ، تخلیهٔ ناقص مثانه یا چیز دیگری باشد که باید پیدا شود.
آنتی‌بیوتیک برای پیشگیری مصرف کنم؟
این تصمیم پزشک است. EAU ترتیب پیشگیری را این‌طور می‌گذارد: اول مشاوره و حذف عامل خطر، بعد روش‌های بدون آنتی‌بیوتیک، و در آخر آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه. خودتان آنتی‌بیوتیک باقی‌مانده را مصرف نکنید.
نشت ادرار نشانهٔ پیری است؟
نه. NHS می‌نویسد بی‌اختیاری جزو ناگزیر پیری نیست و برای هر نوعش باید پزشک دید. خجالت مانع نشود؛ بسیاری از انواعش با تمرین، تغییر عادت یا دارو و جراحی بهتر می‌شود.
گام اول، یک گفت‌وگوی آرام.
برای نوبت به صفحهٔ نوبت بروید یا با پشتیبانی صحبت کنید. در هر دو حالت، کنار شما هستیم.